Rahimin doğumsal anomalileri

Rahimin doğumsal anomalileri

Rahimin doğumsal anomalileri (Müller kanalı anomalileri)

Müller kanal anomalileri sebep olduğu anatomik sorunlara bağlı olarak kadınlarda hem sağlık, hem de üreme sorunlarına yol açar. Bu nedenle klinik önemi fazladır. Çok geniş klinik spektruma sahiptir; yani rahimde olduğu kadar serviks yani rahim ağzı ve vajinada da birbirinden farklı anomalilerle karşılaşılır.

Müller kanalı anomalileri nasıl meydana gelir?

Kadın üreme sistemini Müller kanalları adı verilen iki yapı meydana getirir. Müller kanallarından hem fallop tüpleri oluşur; hem de her iki kanal orta hatta birleştiğinde rahim, rahim ağzı ve vajinanın 1/3 üst kısmı meydana gelir.

Gebeliğin 9. haftasında anne karnındaki kız bebekte Müller kanalları tespit edilir.

Gebeliğin 12. haftasında rahim doğal görünümüne kavuşmuştur. 22. haftada ise artık tüm süreç tamamlanmıştır.

Bu sürecin herhangi bir aşamada kesintiye uğraması Mülller kanalı anomalilerine yol açar.

Yakın embriyonik komşulukları nedeniyle üriner sistem anomalileri de %30 oranında bu soruna eşlik etmektedir.

Üriner sistem: Böbrekler ve idrar yolları(üreter, idrar kesesi ve üretra)

Müller kanalı anomalileri iki ana gruba ayrılır:

  • Mülleryan agenezi/ hipoplazi

Bu grupta rahim ya hiç yoktur veya çok az gelişmiştir.

  • Birleşme anomalileri

Müller kanallarının birleşmesi farklı aşamalarda tam gerçekleşemez.

Hastadan hastaya çok farklı şekillerde olabilmektedir. Bu nedenle rahimin doğumsal anomalilerini değerlendirebilmek için birçok farklı sınıflama yapılmıştır.

Rahimin doğumsal anomalileri ne sıklıkta karşımıza çıkar?

Genel olarak toplumda kadınlar arasında görülme sıklığı : % 0.2- 3

Kısırlık sorunu yaşayan kadınlarda görülme sıklığı            : % 2-4

Tekrarlayan gebelik kayıplarında görülme sıklığı               : %10-15

 

Rahimin doğumsal anomalileri genetik bir sorun mudur?

Genetik bir sorun olarak kabul edilmiyor; ailesel geçiş nadiren saptanır.

Çevre faktörleri ile birden fazla genin rol aldığı bir kalıtım şekli söz konusudur.

 

Rahimin doğumsal anomalileri hangi şikayetlere yol açabilir?

  • Kısırlık
  • Servikal (rahim ağzı) yetmezlik
  • Düşük/ Tekrarlayan düşükler
  • 2.trimester gebelik kayıpları
  • Erken doğum
  • Anne karnındaki bebekte gelişme geriliği
  • Anne karnındaki bebeğin duruş bozuklukları (Oblik ve yan duruş, makat gelişi gibi)
  • Anne karnında ölüm
  • Zor doğum
  • Doğum sonrası plasentanın bir kısmının rahimde kalması

Rahimin doğumsal anomalilerinde hangi tanı yöntemleri kullanılır?

*Rahim filmi (Histerosalpingografi-HSG)

*USG (2 veya 3 boyutlu USG)

*Manyetik rezonans (MRI)

*Histeroskopi (H/S)

*Laparoskopi (L/S)

H/S ve L/S girişimsel tedaviye ihtiyaç duyulduğunda yapılmaktadır.

 

Rahimin doğumsal anomalilerinde tedavi

Müller kanal anomalilerinde yapılacak cerrahi tedavi anomalinin tipine ve her anomali içindeki farklı alt gruplara göre değişir. Doğru tanıya ulaşıldıktan sonra tedavi seçeneklerinden hastaya en uygun olanı seçilecektir.

Uterus unikornus veya bikornus gibi anomalisi olan ve tüp bebek tedavisi uygulanacak kadınlara tek embriyo transferi yapılması tercih edilmektedir.

Gebelikte rahim ağzı uzunluğu yakından takip edilir.

Yukarıda bahsedilen olası sorunlara karşı gebelikte yakın izlem hem anne, hem de bebek sağlığı için çok önemlidir.

Son yıllarda tanı ve tedavi tekniklerinin ilerlemesi, bu kadınların daha sağlıklı şekilde gebe kalmalarını sağlamakta ve gebelik oluştuktan sonra da canlı doğuma ulaşmada daha başarılı sonuçlar elde edilmektedir.

 

Mülleryan agenezi/ hipoplazi: Mayer Rokitansky Küster Hauser sendromu

Müller kanallarının olmaması veya yetersiz gelişmesi nedeniyle oluşur. En sık görülen şekli Mayer Rokitansky Küster Hauser sendromudur. Bu sendromda rahim, rahim ağzı ve vajinanın üst bölümü gelişemez. Bunun yerine küçük bir vajinal açıklık vardır. Yumurtalıkları, dış genital organları ve meme gelişimi ise normaldir. Bluğ çağına gelinceye kadar farkedilmez. Adet görememe, cinsel ilişkide ağrı şikayetleri ile hekime başvururlar. Vajinayı genişletmek için cerrahi operasyon gerekebilir. Yumurtalıkları normal fonksiyon gördüğü için, bu kadınlar tüp bebek tedavisi ve taşıyıcı anne ile çocuk sahibi olabilirler. Son zamanlarda bu durumun çözümü için rahim nakli de gündeme gelmiştir.

 

Uterus Unikornus (Tek boynuzlu rahim)

Halk arasında yarım rahim olarak da adlandırılır; tüm müller kanalı anomalileri içinde ortalama %6-6.5 oranında görülmektedir.

Rahmin yarısı yoktur ve tek fallop tüpü vardır. Rahim elips veya muz şeklindedir, sağda daha sıktır. Rahim içi hacim küçüktür. Böbrek ve diğer üriner anomaliler de %40 gibi çok yüksek oranlarda eşlik edebilir.

Gelişemeyen diğer yarıda ilkel ve küçük bir boynuzun (rudimenter horn) olup olmamasına göre farklı şekillerde olabilir, örneğin rudimenter horn diğer yarım rahimle bağlantılı olabilir. Yine bu horn içinde endometrium var ise, bu özellik klinik açıdan önem kazanır. Rudimenter horn bu özelliklerine bağlı olarak bazı sorunlara yol açabilir.

Uterus unikornus-rudimenter horn hangi şikayetlere neden olabilir?

  • Ağrılı adet görme(dismenore)
  • Hematometra (rahim içinde adet kanının birikmesi)
  • Kronik pelvik ağrı
  • Dış gebelik
  • Endometriozis oranı da artmıştır.
Tedavi

Hematometra veya ağrılı adet görmeyi engellemek ve endometriozis riskini azaltmak için aylık hormonal değişiklikler gösteren fonksiyonel nonkomünikan rudimenter hornun cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

 

Uterus Didelfis (Çift rahim)

Çift rahim mevcuttur. Bu durumda rahim ağzı ve vajina da çifttir yani her birinden 2 adet oluşmuştur.

Beraberinde %75 transvers vajinal septum bulunur.

Doğumsal rahim anomalilerinin %5’ni oluşturur.

 

Uterus Bikornus (İki boynuzlu rahim)

Bu anomalide 2 tane rahim gelişmiştir, ama rahim ağzı ve vajina tektir. Her iki rahim de aynı rahim ağzı ve vajinaya açılır. Mülleryan anomalilerin %10’nu kapsar.

Rahim boşluklarının özel bir teknikle birleştirildiği ‘metroplasti’ ameliyatı uterus bikornusda önerilmemektedir, ancak tekrarlayan gebelik kaybı veya tekrarlayan erken doğum gibi özel durumlarda nadiren yapılır.

 

Uterus septus (Rahimde perde)

Müller kanalları birleştikten sonra birleşim bölgesinin ortadan kalkması gerekirken, bu süreç gerçekleşemezse septum meydana gelir.

Duvar veya perde olarak tanımlayabileceğimiz bir bant rahim içini ikiye böler. Müller kanal anomalileri içinde en sık rastlanan anomalidir ve %55 oranında saptanmaktadır.

İki şekilde karşımıza çıkar:

a.Tam septum; rahim içini tamamen ikiye böler.

b. Kısmi septum

Rahim içini kısmen ikiye böler.

Hangi sorunlara yol açabilir?

  • Septum hem fibröz doku, hem de düz kasdan meydana gelir, damarlanması anormaldir. Septumu kaplayan endometrium normal olmadığı için embriyonun tutunması olumsuz etkilenebilir, yani kısırlığa neden olabilir; ancak septumun primer kısırlığa yol açtığı konusunda fikir birliği yoktur.
  • Bu rahimdeki artmış kasılmalar düşüğe neden olabilir.
  • Açıklanamayan kısırlık sorunu olan hastalarda daha yüksek oranda saptanır.
  • Adet kanının geriye doğru akması ile endometriozis sıklığı da artmıştır.
  • Tekrarlayan gebelik kayıplarına, erken doğuma yol açabilir.

Tedavi

Tüp bebek tedavisinden önce operasyon yapılarak histeroskopi ile septum açılmalıdır.

Yine diğer tüm faktörlerin ekarte edildiği açıklanamayan infertilitede de histeroskopi planlanır.

Ancak henüz gebe kalmamış kadınlarda doğal gebeliği denemeden önce operasyon yapılması bazı uzmanlarca önerilmemektedir.

Septus ile bikornuat rahimin birbirinden ayrılması önemlidir, çünkü tedavileri farklı yapılır.

 

Uterus arkuatus- Arkuat rahim

Arkuat rahimin üst kısmında küçük bir çentik vardır. Normal rahimin varyantı yani farklı bir şekli olarak değerlendirilir. Gebeliği olumsuz etkilemez.

Rahim filminde en sık görülen anomalidir.

 

T şeklinde rahim/ İlaç kullanımına (Dietilstilbesterol-DES) bağlı rahim anomalisi

Nadir görülen bir anomalidir. Bu kişilerde rahmin az gelişmesi ve rahim boşluğunun T şeklinde olması söz konusudur. Rahim ağzında darlık vardır. Rahim ağzında yetmezlik olabileceği için gebelikte serklaj sıklıkla uygulanır.

Bu anomali hangi sorunlara yol açabilir?

-Dismenore

-Kronik pelvik ağrı

-Rahim içindeki anomaliye bağlı olarak gebelik etkilenir. Dış gebelik riski de artmıştır.

Tedavi

Histeroskopik metroplasti yapılmaktadır.

 

Author

Hale Karagözoğlu İstanbul doğumludur. 1986 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde eğitimini bitirerek mezun oldu. Türkiyenin çeşitli yerlerinde ve Almanya'da hizmet verdi.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir