Tüp bebek tedavisinde sperm sayısı çok düşük olan erkeklere yaklaşım-Kriptozospermi

Tüp bebek tedavisinde sperm sayısı çok düşük olan erkeklere yaklaşım-Kriptozospermi

Kriptozospermi-Virtual Azospermi

Azospermi* tanısı almış erkeklerde semen örneğinde nadiren çok az sayıda bile olsa olgun sperm hücresi ile karşılaşılabilir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) tanımına göre ‘kriptozospermi’ kişiye ait taze örneklerde sperm olmaması, ancak santrifüj sonrası elde edilen çökeltide sperm görülmesi durumudur. Bu duruma ‘virtual azospermi’ de denir.

(Sperm sayısı <1000/ml)

Tesadüfen bulunan bu spermler hareketsiz olabilir veya izole olarak birkaç hareketli sperm de görülebilir.

Bu hastaların testislerinde çok az miktarda sperm üretimi olmaktadır ve muhtemelen sperm üretiminde dalgalanma sözkonusudur.

 

*Azospermi menide hiç sperm olmamasına verilen isimdir. Bu önemli tanıyı koyabilmek için farklı zamanlarda en az 2 meni örneği alınmalı ve örneklerde santrifüj sonrası elde edilen çökelti mikroskop altında dikkatle incelenmelidir.

Nonobstrüktif Azospermi: Spermleri taşıyan boşaltıcı kanallar açık olduğu halde, testislerde yeterli düzeyde olgun sperm üretimi yoktur.

 

Bu sorunu yaşayan çiftlere tüp bebek tedavisi ve mikroenjeksiyon (ICSI) işlemi yapılması gerekir. Bu spermlerle döllenen yumurtalar embriyoloji laboratuarında takip edilmekte ve embriyoların kadın rahmine transfer edilmesiyle gebelik meydana gelmektedir.

Kriptozospermi sorunu olan erkeklerde bu az sayıdaki spermler uzun bir hazırlık süreci ve ileri sperm hazırlama teknikleri ile mikroenjeksiyon için kullanılabilir, ancak yumurta toplama işlemi günü alınan örnekte sperm olup olmayacağı belli değildir.

İşlem günü ardışık örnekler alınmasına rağmen hiçbir örnekte sperm bulunamazsa, erkeğe mikro-TESE ameliyatı yapılması gerekebilir.

Spermin çok az olduğu böyle şiddetli OAT** olgularında gebelik şansının olumsuz etkilenebildiği bildirilmektedir. Meniye ulaşan spermlerde muhtemelen çekirdek DNA hasarı vardır.

 

**OAT: Oligo-asteno-teratozospermi yani sperm sayı, hareketlilik ve şeklinin normal değerlerden düşük olması

 

Spermde DNA hasarı nasıl oluşur?

İnsan hayatı için gerekli olan oksijen vücutta kullanıldıktan sonra ‘oksijen yıkım ürünleri’ oluşur. Bu maddelerin düzeyleri normal sınırların üzerine çıktığı zaman hücre, doku ve organlara zarar vererek hasar meydana getirir.

Sperm de oksijen yıkım ürünlerine karşı çok hassastır ve bu şekilde DNA yapısında bozulma meydana gelir. Bu sırada hücre içinde de hasar saptanır. Özellikle spermde sitoplazmik, mitokondrial veya membran defektleri varsa hasara karşı daha fazla duyarlı olmaktadır. Bu sorun spermde DNA kırıklarıyla sonuçlanır.

 

Kriptozospermide DNA hasarının nedenleri nelerdir?

  • Erkek üreme sisteminde testisten başlayarak spermin meni (ejakülat) ile atılmasına kadar geçen yolculuğun uzaması
  • Menide gelişimini tamamlamamış erken evrede olan spermler ve lökosit varlığı
  • Varikosel
  • Gonadotoksik ajanlar
  • Mikroenjeksiyon işleminde özellikle hareketli sperm yoksa, sperm hazırlığı sırasında ardışık santrifüjde çok miktarda oksijen yıkım ürünlerinin oluşması    Böylece sperm kalitesi düşer. Tüp bebek tedavi başarısı etkilenebilir.
  • Ancak bazı erkeklerde ise herhangi bir neden olmaksızın bu durumla daha fazla karşılaşılmaktadır. Bunun nedeni ise tam olarak bilinmiyor.
Kriptozospermide sperm DNA yapısındaki hasarlar döllenme başarısızlığı, kötü veya yavaş embriyo gelişimi gibi problemlere sebep olabilmekte ve gebelik şansını olumsuz etkilemektedir.

Testis sperminde ise DNA hasarının meniye göre daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu durum testisin antioksidan aktivitesine bağlanmaktadır.

İşte bu nedenle kriptozospermi tanısıyla tüp bebek tedavisi yapılan ve işlem günü menide sperm çıkan erkeklerde başarı şansının arttırılması için ejakülat spermi yerine direkt TESE yapılması gündeme gelmiştir. Özellikle son yıllarda bu konu ile ilgili olarak çiftin hangi spermle gebelik şansının artacağı konusu tartışılmaktadır.

 

Bu erkeklerde meni spermi mi, yoksa testis spermi mi kullanılmalıdır? Hangi yöntemle gebelik şansı artar?

Kriptozospermide her hastaya rutin olarak TESE önerilmesi uygun değildir.

Mikro-TESE cerrahi bir işlemdir. Bu ameliyata bağlı riskler düşük olmakla birlikte yine de bazı sorunlar meydana gelebilir. (Bakınız: Azospermi ve Mikro-TESE ameliyatı) Ameliyat sonrası belirli bir süre hormon tedavisi de gerekebilir.

Bu nedenle çiftin durumunun ayrıntılı olarak değerlendirilmesi ve ileri tanı yöntemleri kullanılarak, ancak bazı özel koşullarda TESE yapılması planlanabilir.

Kriptozospermide şu çiftlere sperm DNA hasarı ölçümü önerilebilir***:

-Eğer önceki tüp bebek tedavilerinde ardışık tüp bebek başarısızlıkları varsa ve gebelik elde edilememişse

-Tüp bebek tedavilerinde ardışık düşükler yaşanmışsa

-Önceki denemelerde ejakülat spermi ile döllenme gerçekleşmemişse

***Sperm DNA hasarı ölçümü infertil çiftlerin tanı ve tedavisinde rutin olarak önerilmiyor. (Amerikan Üreme Tıbbı Derneği-ASRM yönergesi)

Bu amaçla kullanılan testlerden biri TUNEL testidir ve sperm DNA kırık miktarını ortaya koyar. Eğer sperm DNA hasarı yüksek saptanırsa, yapılacak tüp bebek tedavisinde ejakülat spermi yerine TESE ameliyatı yapılması önerilebilir.

 

 

 

Author

Hale Karagözoğlu İstanbul doğumludur. 1986 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde eğitimini bitirerek mezun oldu. Türkiyenin çeşitli yerlerinde ve Almanya'da hizmet verdi.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir