Erkek kısırlığında tüp bebek tedavisi için hangi spermi kullanalım?

sperm_1280p.jpg

Kısırlık sorunu yaşayan bir çiftte erkeğin incelenmesi için öncelikle ‘semen analizi’ yapılmaktadır. Böylece testiste başlayan yolculuğunu erkek üreme sistemi boyunca tamamlayarak meni (ejakülat) ile dışarı atılan spermin sayı, hareket ve şekil olarak ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi mümkün olur.

Erkek kısırlığında tüp bebek tedavilerinde mikroenjeksiyon için işte bu sperm kullanılmaktadır.

Azospermide ise menide ardışık örneklere rağmen sperm yoktur. Sperm elde edebilmek için cerrahi yöntemlere (mikro-TESE, TESA, MESA gibi) başvurulmaktadır.

Sperm kalitesi tüp bebek tedavisinin başarısını etkileyen önemli bir unsurdur.

Kısırlık sorunu yaşayan erkeklerde fertil erkeklere göre sperm DNA yapısında hasarın daha yüksek olması mümkündür.

Sperm DNA hasarının nedeni birçok faktöre bağlı olabilir:

  1. Spermin erkek üreme sisteminde yaptığı yolculuğun uzaması
  2. Varikosel
  3. Gonadotoksik ajanlar
  4. Menide gelişimini tamamlamamış erken evrede olan spermler ve lökosit varlığı
  5. Ancak bazı erkeklerde ise herhangi bir neden olmaksızın bu durumla daha fazla karşılaşılmaktadır. Bunun nedeni ise tam olarak bilinmiyor.

Son yıllarda kriptozospermi* gibi olgularda ve ardışık tüp bebek denemelerine rağmen gebeliğin elde edilemediği veya düşüklerin yaşandığı erkek kısırlığında tüp bebek tedavilerinde farklı bir yaklaşım gündeme gelmiş ve menide sperm olmasına rağmen bu sperm yerine cerrahi yolla testisten alınan spermin kullanılması söz konusu olmuştur.

Meni spermindeki yüksek DNA anomalileri nedeniyle testis sperminin tercih edildiği ifade edilmiştir.

Çiftin hangi spermle gebelik ve canlı doğum şansının artacağı konusu tartışılmaktadır. Bu konuda farklı görüşler mevcuttur.

*Kriptozospermi:

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) tanımına göre kriptozospermi kişiye ait taze örneklerde sperm olmaması, ancak santrifüj sonrası elde edilen çökeltide sperm görülmesi durumudur. Bu duruma ‘virtual azospermi’ de denir.

Sperm sayısı <1000/ml’dir.

 

Meni spermi yerine cerrahi yolla testisten alınan spermin kullanılmasını öneren hekimlerin görüşleri:

*** ‘Tüp bebek tedavisinde mikroenjeksiyon yönteminin tüm sorunların üstesinden geleceği düşüncesi doğru değildir.’

*** ‘Testisten elde edilen ve çevresel etkilere maruz kalmayan ‘taze’ spermde sperm DNA hasarı meni spermine göre daha azdır. Bu nedenle işlem için menide sperm olmasına rağmen, bazı erkeklerde cerrahi yolla elde edilen testis spermi daha avantajlı olabilir.’

*** ‘Erkek kısırlığında meni sperminin yumurtayı daha iyi dölleme potansiyeli olduğu düşünülmesine rağmen, testisten elde edilen sperm ile daha yüksek gebelik ve canlı doğum oranları gözlenmektedir. ‘

*** ‘Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan çiftlerde, erkeğin sperminde yüksek DNA hasarı saptanırsa bir sonraki denemede testis spermi ile daha iyi sonuçlar elde edebiliriz. ’

*** ‘TUNEL ve sperm kromatin dispersiyon yöntemleri ile meni sperminde yüksek DNA hasarı saptanan olgularda cerrahi yoldan sperm alınarak tüp bebek tedavisi yapıldığında, implantasyon oranları artarken düşük riskinin azaldığı bildirilmiştir.’

*** ‘Mikro-TESE ameliyatına bağlı riskler oldukça düşüktür, %10’dan azdır.’

*** ‘Testis spermi ile genetik ve epigenetik anomaliler artabilir düşüncesine karşın, yenidoğan takiplerinde ve doğumsal anomali oranlarında herhangi bir artış görülmemiştir.’

Cerrahi yönteme başvurmadan direkt meni spermi kullanılmasını savunan hekimlerin görüşleri:

*** ‘Mikroenjeksiyon yöntemi şiddetli erkek kısırlığında (total immotil sperm hariç) şimdiye kadar yaygın olarak meni spermi ile yapılmıştır.’

*** ‘Mikro-TESE cerrahi bir yöntem olduğu için enfeksiyon, istenmeyen doku hasarları, hematom ve diğer bazı sorunlara yol açabilir. Ameliyat sonrası belirli bir süre hormon tedavisi de gerekebilir.’

*** ‘Kriptozospermide genellikle sperm üretim bozukluğu mevcuttur ve yapılacak mikro-TESE’de sperm bulunamayabilir.’

*** ‘Testis sperminde anöploidi** oranı daha fazla olabilir.’

**Anöploidi:

Sayısal kromozom bozuklukları

*** ‘Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığının birçok nedeni olabilir. Kötü oosit kalitesi, sperm DNA hasarı, embriyo faktörleri, kadın ve/veya erkeğe ait kromozomal anomaliler, doğumsal veya kazanılmış rahim anomalileri ile kadına ait immün ve trombofilik faktörler rol oynayabilir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ve erkek kısırlığı arasında net bir ilişki bulunamamıştır.’

*** ‘Tekrarlayan düşük ve erkek kısırlığı arasında ilişki gösteren veri yetersizdir.’

*** ‘Sperm DNA hasarı ile tüp bebek tedavisinden sonra düşük riskinin artması arasında kuvvetli ilişki gösteren meta-analizler mevcuttur, ancak yapılan çalışmaların retrospektif (değerlendirme geçmişe dönük) ve çalışma dizaynının heterojen olması, sperm DNA hasarı ölçümü için farklı yöntemlerin kullanılması bu konuda yayınlanan makale ve meta-analizlerin tartışılmasına neden olmaktadır.’

Sperm DNA hasarı ölçümünde kullanılan testler için her laboratuvar farklı bir protokol kullanabiliyor. Ayrıca normal değerler için farklı eşik değerleri sözkonusu.

*** ‘Son dönemde sperm DNA bütünlüğünü ön plana alan çalışmalarda cerrahi sperm kullanılması yaygınlaşmış; spermde hafif sayı ve hareket bozukluğu olan olgular yanında sperm sayısı normal olmakla birlikte sadece şekil bozukluğu olanlara da işlem uygulanmıştır. Bu nedenle literatürde bulunan bütün çalışmaların karşılaştırılması da mümkün olamamaktadır. Sadece bu test sonucuna göre cerrahi işlem yapılırsa, bu durum birçok erkeğe gereksiz ameliyat yapılması riskine neden olabilir.’

Görüldüğü gibi bu konuda güncel tartışmalar halen devam etmekte.

İleride yapılacak (genomiks, epigenetiks, proteomiks ve metabolomiks gibi) çalışmalarla sağlıklı bir bebeğe ulaşabileceğimiz en kaliteli sperm seçiminin daha kolay yapılacağını umuyoruz.

Planlanan tüp bebek tedavisinden önce sperm parametrelerinin detaylı incelenmesi ise büyük önem taşımaktadır.

Gerekirse varikoselektomi, varsa erkek genital ve üriner sistemindeki enfeksiyonların tedavisi, antioksidan tedavi veya sık ejakülasyon sperm DNA hasarı riskini azaltabilir ve gebelik sonucunu iyileştirebilir.

 












Copyright Pikselist 2020. Tüm hakları saklıdır.



Copyright Pikselist 2020. Tüm hakları saklıdır.