Kök Hücreler ile Kısırlık Tedavisi Mümkün Mü?

F1.large_.jpg

Tüp bebek tedavisinde giderek artan başarı oranlarına rağmen, çocuk isteyen çiftlerin bir kısmında malesef arzu edilen sonuçlar elde edilemiyor.

-Menide sperm olmayan ve nonobstruktif azospermi nedeniyle mikro-TESE ameliyatı yapılan, ancak olgun sperm bulunamayan erkekler. Bu durumda olgun olmayan hücrelerin kullanılmasına ihtiyaç olmakta.

-Yumurtalık rezervi çok az olan ve tüp bebek tedavilerinde yumurta (oosit) gelişmeyen kadınlar ile erken menopoza giren kadınlar

-Rahim içinde oluşan kalıcı sorunlar nedeniyle embriyonun endometriuma tutunma imkanının olmaması

Yukarıda bahsettiğimiz sorunları yaşayan çiftler için kök hücre tedavileri umut kaynağı. Konuya ilgi giderek artıyor, bunun nedeni geçtiğimiz yıllarda kök hücre tedavilerinde laboratuvar koşullarında önemli ilerleme sağlanmış olması.

Kök hücreler vücudumuzda bulunan bütün doku ve organları oluşturan ana hücrelerdir.Yumurta ve spermin döllenmesi ile başlayan zigot döneminden itibaren yaşamın tüm evrelerinde vücudumuzda bulunurlar ve farklı hücrelere dönüşebilirler. Her türlü doku ve organın gelişmesinde ve yenilenmesinde rol alırlar.

Kök hücrelerin özellikleri:

-Farklılaşmamış hücrelerdir.

-Sınırsız bölünebilme yeteneği ile kendileri gibi yeni kök hücreler oluşturabilirler.

-Organ ve dokulara dönüşebilme yeteneğine sahiptirler.

Kök hücrelerin tipleri:

  • Embriyonik kök hücreler
  • Spermatogonyal kök hücreler
  • Mezenkimal kök hücreler
  • Uyarılmış pluripotent kök hücreler

 

Embriyonik kök hücreler

Blastosist aşamasına ulaşmış bir embriyoda farklılaşmış iki hücre grubu mevcuttur. Bunlar arasında en önemlisi bebeği oluşturmakla görevli olan iç hücre kitlesidir (embriyoblast). İşte embriyonik kök hücreler bu iç hücre kitlesinden köken alırlar ve kendilerini yenileyebilme yetenekleri vardır, pluripotent özelliktedirler.

Spermatogonyal kök hücreler

Bu kök hücreler erişkin testisinde bulunurlar ve sperm üretimini yaşam boyu sürdürürler. Pluripotent erişkin kök hücreleridir. Bunlar insanda spermin sürekli üretiminden sorumludur. İnsanda bu kök hücrelerin transplantasyonu erkek kısırlığında etkin tedaviyi sağlayabilir.

Spermatogonial kök hücrelerin en önemli özelliği, babadan gelen genetik bilgiyi sonraki kuşaklara taşıyan tek hücre grubu olmalarıdır.

Mezenkimal kök hücreler

Göbek kordonu, kemik iliği, endometrium ve yağ dokusunda bulunurlar. Kemik, kas, kıkırdak, bağ dokusu, yağ dokusu gibi dokuların temelini oluşturan multipotent özellikteki hücrelerdir.

Kendini yenileme, faklılaşma potansiyeli, koloni oluşması gibi birçok fonksiyonları mevcuttur. Aynı zamanda büyüme faktörleri ve sitokinleri salgılayabilirler.

Uyarılmış pluripotent kök hücreler

İnsan somatik hücrelerinden elde edilir. Embriyonik kök hücre ile aynı işlevlere sahip olması nedeniyle kök hücre araştırmalarında yeni bir ufuk açmıştır.

 

Kısırlık tedavisinde kök hücre ile ilgili hangi gelişmeler elde edildi?

Bugün hangi aşamadayız?

Kadında:

-Kök hücreler ile kadın yumurtalıklarının yeniden üreme kabiliyeti kazanabileceği gösterildi.

-2017 yılında Li ve ark (insanın), göbek kordonundan elde edilen mezenkimal kök hücreleri farelere nakledildiğinde folikül sayısının arttığını ve yumurtalık rezervini gösteren değerlerin iyileştiğini buldular (FSH değerinde düşme, AMH ve estradiol düzeylerinde artma).

-2018 yılında ise kemik iliğinden elde edilen kök hücrelerinin farelere verilmesiyle yumurtalıkların ağırlığı ve hormon üretiminin arttığı, folikül gelişiminin uyarıldığı gösterildi.

-Amniyotik sıvıdan elde edilen kök hücreler kadın granüloza hücrelerine farklılaşabilir; bu arada folikülün gerilemesini önleyerek sağlıklı devamını sağlar.

Erkekte:

İnsan ve hayvan uyarılmış pluripotent kök hücrelerinin erkek germ hücrelerine farklılaşması gerçekleşti. Farede bu şekilde fonksiyonel sperm oluştuğu tespit edildi. Bu spermin mikroenjeksiyon tekniği ile yumurtayı dölleyebildiği ve embriyo transferi sonrası gebelik oluştuğu gösterildi. İnsanda ise uyarılmış pluripotent kök hücrelerinden bu aşamada henüz sonuç alınamadı.

Kısırlık tedavisinde kök hücre ile ilgili aşılması beklenen sorunlar neler?

Gerek yumurta, gerekse sperm üretimi kompleks bir süreci takiben gerçekleşir. Embriyonik kök hücrelerinden kadın yumurtası benzeri ve sperm benzeri hücreler elde edilmesi konusunda oldukça ümit verici sonuçlar alınmıştır, ancak germ hücre eldesi hala çok yetersiz düzeydedir.

Genetik ve epigenetik kalıtımla ilgili henüz çözümlenecek sorunlar mevcut.

Kadında oosit benzeri hücreden ‘olgun’ yumurta oluşması ve döllenme süreçlerinin nasıl olacağı henüz tam olarak bilinmiyor.

Bu nedenle kök hücre tedavisinin klinikte kullanılabilmesi için bazı sorunların aşılması gerekiyor.

Embriyonik kök hücre ile ilgili önemli bir sorun da etik yönden, çünkü bu çalışmalarda kullanılan hücreler insan embriyosundan elde ediliyor. Bu nedenle klinik kullanımı kısıtlı. Ancak bu konuda çok önemli ilerleme uyarılmış pluripotent kök hücrelerin keşfedilmesi ile sağlandı, böylece bu etik sorunların aşılması artık mümkün görünüyor.

Mevcut sorunlar için uygun yaklaşım bulunduğunda, kısırlığın çözümünde halen deneysel aşamada olan bu bilimsel araştırmalarla yüz güldürücü sonuçlar alınacağına inanıyoruz.

 

Açıklayıcı Bilgiler

Germ hücresi: Kadınlarda yumurta, erkeklerde spermin oluşmasını sağlayan öncü üreme hücreleri

Totipotent hücreler (Tam yetili): Sadece sperm ile döllenen yumurta ve ilk bölünen hücreler totipotenttir ve değişme yetenekleri en fazla olan hücrelerdir. Tüm canlı vücudunu oluşturabilir, yani her türlü doku ve organa dönüşme yetenekleri vardır. Bunlar embriyonik ve ekstraembriyonik dokulara farklılaşırlar, böylece embriyo ve plasenta (bebeğin eşi) oluşur.

Pluripotent (Çok yetili): Embriyo içinde 5-6. günden itibaren vücudu oluşturacak sistemlerin gelişmesi başlar. Ör: sinir dokusu ve beyin, iç organlar, kemik ve kıkırdak, kan yapıcı sistem, deri ve bağ dokusu, yağ dokusu gibi. Bu dönemde kök hücreler pluripotent özelliktedir. Pek çok doku ve organ gelişmesinde rol alırlar, ancak bir canlıyı tümüyle oluşturamazlar.

Multipotent (Birkaç yetili): Anne karnında büyüyen bebek, gebelik boyunca doku ve organların hızla büyümeye başlaması ile doğum sonrasına hazırlanır. Bu dönemde bulunan kök hücreler değişme yeteneklerini kısmen kaybederler. Bu hücreler multipotent olarak adlandırılır.

 

 












Copyright Pikselist 2020. Tüm hakları saklıdır.



Copyright Pikselist 2020. Tüm hakları saklıdır.